Albaylığa terfi eden Mustafa Kemal'in 10 Ağustos 1915 günü Conk Bayırı'nda yaptığı baskın sonucunda Arıburun ve Seddülbahir cephelerindeki düşman güçlerinin tüm zafer hayallerinin sona ermesi ile 24 Eylül 1915 tarihinde İngiliz Harbiye Nazırı Lord Kitchener'in şifreli bir mesajı ile Çanakkale Cephesinden çekilme kararı alınır. Bunun ardından Alman Komutanla olan anlaşmazlığı üzerine Mustafa Kemal 10 Aralık 1915 tarihinde Çanakkale'den ayrılır. Düşman güçleri de 20 Aralık 1915 tarihinde Arıburun ve Anafartalar Cephesini, 9 Ocak 1916 tarihinde de Seddülbahir Cephesini terk ederler ve 213 bin 882 Türk, 47 bin Fransız, 205 bin İngiliz/Hintli/Avustralyalı, Yeni Zelandalı (Anzak) / Senegalli kayıpla noktalanan dünyanın en büyük savaşı olarak tarihe geçer.

ZAFERİN ARDINDAN
Tarihe "Çanakkale geçilmez" deyimini yazdıran bu savaş Türk insanı üzerinde nasıl sonuçlar üretmiştir. Bir de buna bakalım:
1. Çanakkale Savaşı Türk Milletine bir "Mustafa Kemal" kazandırmıştır.
2. Çanakkale Savaşı yeni bir millet olabilmenin ulusal bilincini ortaya çıkarmıştır.
3. Millet olma bilincinin tıpkı 11.Kasım.1914 tarihinde ilan edilen "Cihad-ı Ekber" den öte bir değer taşıdığı gerçeğini gözler önüne sermiştir. Çünkü bu savaşta düşman güçleri arasında çok miktarda Asyalı ve Afrikalı Müslüman asker savaşmıştır. Hatta hatta karşılıklı ölen bu askerlerin bir çoğunun üzerlerinde Kuran-ı Kerim'e çok rastlanmıştır. (Bu Kuran-ı Kerim'ler, halen Çanakkale, Conk Şehitler Abidesi'nin altındaki müzede bulunuyor.)
4. Bu savaşın ve ürettiği sonuçların bilincinde olan özellikle İngiliz güçleri Ulusal Kurtuluş Savaşı içinde doğrudan rol almaktan kaçınmışlardır. Özet olarak Çanakkale savaşları; Türklüğün bir millet olma bilinci ile ön plana çıktığı, şeref ve namusunun kurtarıldığı, ulusal benliğine kavuştuğu, Türkün yalnız kendine güvenmesi gerektiği gerçeğine ermesi bakımından bugünkü güzel Türkiyemiz'in ortaya çıkması bakımından acı ve kanla yazılmış bir destan olarak tarihimizdeki şanlı yerini almıştır.

Anzak askeri Franklin Morst
Türkler'e doğru sesleniyorduk. Onlar siperlerin üzerine oturup konuşuyorlardı. Bizimkilerden birisi karşı tarafa gidip onlardan bir sigara tabakası aldı. Onlara not göndereceğimiz zaman, teneke bir periskopa taşla vuruyorduk. Onlar da bize teleskop sallayıp cevap verirlerdi. Bir başka gün bir Alman subayı Türk siperlerine yaklaşıyordu. Türkler, bizimkilere siperlerine girmelerini işaret etti.Bizimkiler hemen siperlerine girdiler. Biraz sonra ise makineli tüfek ateşi başladı. Doğaldır ki, kimseye bir şey olmadı. Bu Türk'ün savaşırken dahi ne kadar adil olduğu hakkında bir fikir verebilir.
(Gelibolu, 12 Eylül 1915)

Anzak askeri Thomas Ernest
Hemen yanımda, benden 4/5 metre ötemde bizim çocuklardan 14 tanesinin taşlaşmış cesetlerini görüyordum. Çok kötü bir manzara. Daha dün neşe ve hayat dolu olan bu insanlar, bu çocuklar, şimdi ortalıkta yatıyor. Soğumuş vücutlar, cam gibi gözler. Yüzler hüzünlü ve toprağa bulaşmış. Kim bilir kimin yavrusu. Tanrıya şükürler olsun ki sevenleri onları bu halleri ile görmüyorlar. Ölüler ve donmuş kanları nedense bir yerlerden sızıyor. Tanrım bu ne biçim görüntü. Yanımda duran Binbaşı bana "İşteKazandık" diyor. Ulu Tanrım... Kazanmak; elimi uzatsam dokunabileceğim kadar yakınımda yatan cesetlerin yanında ne anlamı var kazanılan bu zaferin.
(Gelibolu, 28 Nisan 1915)

İngiliz çıkartma gemisi kaptanı Edward Toms
Benim teknemin sahile yanaştığıyerde, çok sağlam dikenli tellervardı. Askerler botlarda ya da sahi-le yüzerken vuruluyorlardı. Belimekadar suya girdim, bir kayaya çar-pıp tökezledim. Çıkıp sahile doğrukoşarak dikenli tellerin altına yat-tım. Dikenli tellerin önü artık hareketsiz kalmış bir sürü askerle dol-muştu. Yukarılardan aşağıya siperlerden, makineli tüfeklerden ateşyağarken, sağdaki siperlerden debizlere ateş ediliyordu. Çıkan seslermüthiş, görüntü ise korkunçtu.
(Anzak Koyu, 25 Nisan 1915)

İngiliz asker Ernest Hotpoint
Saat onbirde hareket ettik. Tek sıra halinde, açık bir arazideydik. Birden önümüze çıkan bataklığı geçmemiz emredildi. Türklerin müthiş ve öldürücü ateşiyle çok kayıp verdik. Görünürlerde hiçbir siper yoktu. Türkler makineli tüfekleri çok iyi bir şekilde gizlemişlerdi. Korkunçtu. Her hamleden sonra daha az sayıda asker doğrulabiliyordu. Biz ise körlemesine ilerlemeye çalışıyorduk. Ancak hiçbir şey değişmedi. Her yönden ateş ediliyor ve biz ise ne bir siper, ne de bir Türk görebiliyorduk. Eğer bir Türk görebilseydik, hiç değilse gidebileceğimiz yönü belirleyebilecektik.
(Gelibolu, 26 Nisan 1915)

Anzak askeri Harold Boughton
Arkadaşım Onbaşı Dean'la birlikte iki boş peksimet tenekesini siperin duvarına dayamış oturuyorduk. Başımızın üstüne battaniye, onun da üzerine muşamba gerip, bütün gece, su dizlerimize kadar çıktığı halde birbirimize sarılarak öylece oturduk. Gidecek bir yer de olmadığından sabahı orada ettik. Hareket edebildiğimizde, üzerimizdeki battaniye ve muşambaları sanki oluklu tenekeymiş gibi kaldırıyorduk. Ayaklarımız suda donmuştu. Çevremizdeki arkadaşlar inleyip ağlıyorlardı. Ateş basamağındaki nöbetçilerden bazıları donmuştu ve dokunulduğunda yere devriliyorlardı. Benim de ellerim ve ayaklarım donmuştu. Bazıları o kadar kötüydü ki, ilk fırsatta kumsal inmeleri söylenmişti. Ancak orada tedavi edilebilirlerdi. Ama, ne yol vardı, ne de onları aşağıya indirecek bir araç. İnsanların emekleyerek gitmeğe çalıştıklarını gördüm. Koca koca adamlar bebekler gibi ağlıyorlardı.
(Gelibolu, 2 Mayıs 1915)

İngiliz Tuğgeneral Sir C.E. Callwell
O İnişli, çıkışlı savaş günündeki birbirlerinden kopuk çatışmaları bir bütün olarak anlatmak zor. Saldıranlar sahilden içeriye doğru ilerledikçe, arazi daha da zorlaşıyordu. Araziyi kullanma becerisi gösteren Türkler, gittikçe artan bir direniş gösteriyorlardı. (Ertuğrul Koyu, 28.Nisan.1915) Ben filikalarda kalıp adamların kıyıya çıkmalarına yardımcı olmağa çalıştım. Ama bu cinayetten başka bir şey değildi. Çok geçmeden birinci filika cesetlerle dolmuştu. Filikanın çevresindeki deniz kıpkırmızıydı.
(Anzak Koyu, 25 Nisan 1915)

Anzak askeri Joseph Murray
Gelibolu Yarımadasının sahillerine iyice yaklaştığımızda, bize küpeştede savaş düzeni halinde toplanmamızı emrettiler. Süngülerimiz güneşte parlıyordu. İki saat boyunca, merak içinde öyle bekledik. Kuşkusuz Türkler de bizim tam olarak ne zaman nereden vuracağımızı merak ediyorlardı. Gerçi, bir istilacı olarak zamanı ve yeri seçmek bizim işimizdi. Türkler ise, oldukları yerde kalıp, Vatanlarını savunmaya hazır beklemek zorundaydılar. ,kaynak,sabah
(Ertuğrul Koyu, 25 Nisan 1915)

Haliç Üniversitesi Yardımcı Doçent Diyetisyen Zeynep Ö. Koç bitkisel stanollerle ilgili soruları yanıtladı:

* Kolesterolü düşürdüğü söylenen bitkisel stanolü yiyeceklerimizin içinde bulabilir miyiz?
Bitkisel stanoller doğal olarak mısır, buğday, pirinç ve diğer bitkilerde bulunan besin maddeleridir. Bu bitkisel maddeler, kötü kolesterolün sindirim sisteminden kana karışmasını engelleyerek kandaki kolesterolün doğal yoldan düşmesine yardımcı olur. Kolesterolü düşürmek için günde iki gram bitkisel stanol öneririz. Bu iki gramı mısır, buğday, pirinç gibi maddelerden alabilmek için onlardan aşırı miktarda tüketmek lazım ki bunu hiç önermiyoruz.

ÖNCE SAĞLIKLI BESLENME
* Kolesterolü yüksek olan kişilere neler öneriyorsunuz?
Kolesterolü yüksek olan kişilere öncelikle sağlıklı beslenme öneriyoruz. Kolesterolü yüksek yiyecekleri almamasını istiyoruz. Kolesterol sorunu olan biri, günde 200 miligram kolesterol içiren besin tüketebilir. Kolesterol sorunu yoksa o zaman 300 miligram tüketmesinde yarar vardır.

* Hangi besinde ne kadar kolesterol var?
Gün içinde üç köfte yerseniz 81 miligram kolesterol alırsınız. 90 ile 100 miligram kuzu etinde 94 miligram kolesterol vardır. Tavuk veya hindi etinde 85 miligram kolesterol vardır. Üç kokteyl sosiste 74 miligram kolesterol vardır. Üç köfte kadar balıkta 80 miligram. Bir adet yumurta sarısında 274 miligram kolesterol vardır. Üç karper kadar peynirde 107 miligram kolesterol bulunur. Üç top dondurmada 50 miligram kolesterol bulunur. Bir su bardağı kadar sütte aşağı yukarı 3 miligram kolesterol vardır. Dikkat ederseniz kolesterol içeren yiyeceklerin yağlı ve hayvansal kaynaklı besinlerde olduğunu göreceksiniz. Tahıllarda sebze ve meyvelerde kolesterol bulunmaz.

İLACA DEVAM EDİLMELİ
* Bitkisel stanollü ürünler kullanırken günlük beslenme düzenimi değiştirmem gerekiyor mu?
Eğer kolesterolünüz yüksekse öncelikle şunu unutmayın, ilacınızı düzenli kullanmanız gerekir. 'Ben bitkisel stanol kullanıyorum ilacımı almama gerek yok' diye düşünüp yanılmayın. İlacın yanında bitkisel stanollerden de kullanmasında yarar vardır. Ama bitkisel stanol ilaç değildir. Bu kolesterolün ya da ilaç dozunun düşmesine neden olabilir. Biz sağlıklı beslenmeyi öneriyoruz. 'Ben nasıl olsa bitkisel stanol' kullanıyorum diyerek kolesterolü yüksek yiyecekler yenmemeli.

* Diyabetliler bu gıdaları kullanabilir mi?
Beslenme düzenlerinde süt ve yoğurt verilmişse, herhangi bir sakıncası yok hatta faydası var. Diyabetlilerin damarlarında daha kolay damar sertliği oluşabilir. Bunu önlemek için diyabetlilerin bitkisel stanol almasında yarar vardır.

PUDİNGLE DE KOLESTEROLÜNÜZÜ DÜŞÜREBİLİRSİNİZ!
* Bitkisel stanol içeren ürünlerle yemek pişirebilir miyim? Mesela stanollü sütle puding yapabilir miyim; yine aynı etkiyi verir mi?
Tabii... Bitkisel stanolleri günde aşağı yukarı iki gram tüketmek gerekir. Bu da bir bardak kadar bitkisel stanol içeren yoğurt olacağı gibi; stanollü sütle yapılan puding yoluyla da alınabilir.

*Diyet yapıyorum... Bitkisel stanol içeren ürünler kilo aldırır mı? Diyetime ek olarak bunları tüketebilir miyim?
Kalori düzeninizi ayarlamışsanız, normal yoğurt yerine bitkisel stanollü yoğurt tüketebilirsiniz. Ama fazla miktarda yemenizi önermem. Günlük beslenmenizin içinde tüketeceğiniz yoğurt ve süt miktarı neyse o kadar yiyin.

*Bu ürünler diyet önerileriniz içinde yer alıyor mu?
Eğer hastanın kolesterolü yüksekse ve tadım sorunu yoksa; diyet önerilerim içinde bu ürünleri söylüyorum. Bitkisel stanoller her bitkinin içinde zaten var. Ama 'Nasıl olsa bitkiselmiş. Ben bundan bol bol yiyeyim' demek olmaz. Her şeyin dozajı var. Bu tür beslenme desteklerini dozu aşmamak kaydı ile sağlıklı olarak tüketebiliriz.,kaynak,sabah